Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo: Động lực trung tâm phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Đánh giá về nhiệm kỳ 2021 - 2025, người đứng đầu ngành nhận định kết quả nổi bật nhất là bước chuyển căn bản về nhận thức và cách làm. Ngành khoa học công nghệ đã đặt nền móng cho hệ quy chiếu phát triển mới, định hướng theo kết quả đầu ra, lấy hiệu quả phát triển kinh tế xã hội làm tiêu chí trung tâm thay vì vận hành rời rạc.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng tại lễ kỷ niệm 80 năm ngành Bưu chính Viễn thông, 66 năm ngành Khoa học và Công nghệ, ngày 29/9/2025.

Những chuyển biến thực chất này thể hiện rõ qua thể chế kiến tạo với trọng tâm tháo gỡ các điểm nghẽn để đưa khoa học công nghệ đi nhanh vào đời sống. Năm 2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì xây dựng và trình Quốc hội ban hành nhiều văn bản luật quan trọng. Song song đó, hạ tầng số và năng lực quản trị số được nâng lên rõ rệt, đưa đất nước chuyển sang vận hành dựa trên dữ liệu.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, sự thay đổi này mang lại lợi ích thiết thực cho mọi chủ thể. Người dân được hưởng lợi từ sự thuận tiện của dịch vụ công trực tuyến. Doanh nghiệp nâng cao năng suất nhờ ứng dụng công nghệ và quản trị số. Đối với Nhà nước, thành quả lớn nhất chính là sự nâng cao năng lực quản trị quốc gia, đây chính là thước đo thực chất nhất của khoa học công nghệ trong đời sống.

Điểm khác biệt trong công tác quản lý thời gian qua là chuyển dịch từ kiểm soát đầu vào sang quản lý theo mục tiêu và kết quả cuối cùng. Điều này được minh chứng qua các chỉ tiêu cụ thể như mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng kinh tế hay tỷ lệ khai thác thương mại các nghiên cứu. Việc chuyển đổi cơ chế tài chính sang đặt hàng và khoán chi theo kết quả đã tạo động lực lớn cho các nhà khoa học.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trong kỷ nguyên mới, Bộ trưởng chỉ rõ các nhóm giải pháp chiến lược cần tập trung triển khai. Đầu tiên là tiếp tục hoàn thiện thể chế, chấp nhận các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để mở đường cho cái mới. Nhiệm vụ trọng tâm tiếp theo là làm chủ các công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mới nhằm đảm bảo tính tự chủ và tự cường của quốc gia.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng tại Hội nghị tổng kết năm 2025 của khối Tham mưu; Công nghiệp công nghệ số; Thông tin, tuyên truyền.

Bên cạnh đó, cần cải cách căn bản mô hình quản lý, chuyển mạnh từ chi cho nghiên cứu sang đặt hàng và mua kết quả nghiên cứu. Nhiệm vụ quan trọng khác là phát triển hạ tầng khoa học công nghệ hiện đại, bao gồm nền tảng dữ liệu quốc gia và các trung tâm tính toán hiệu năng cao. Cuối cùng là giải pháp phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thực hiện chiến lược thu hút nhân tài và khơi thông dòng vốn đầu tư.

Kết luận vấn đề, Bộ trưởng khẳng định một quốc gia muốn hùng cường phải có nền khoa học mạnh, và nền tảng của khoa học chính là nhân tài. Do đó, việc xây dựng cơ chế minh bạch, thị trường đủ lớn và khả năng kết nối toàn cầu chính là yếu tố cốt lõi để thu hút nguồn lực, đưa khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong giai đoạn tới.